محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
118
اكسير اعظم ( فارسى )
بهدانه سه ماشه شيره عناب پنج عدد و در عرق شاهتره و عرق عنب الثعلب هر يك شش توله برآورده شربت بنفشه دو توله داخل كرده خاكشى پنج ماشه پاشيده بدهند و به جهت شام لعاب بهدانه يا اسبغول عرقيات شربت نيلوفر خاكشى بنوشانند . و ايضاً كه با نيكى و كندى حواس و قلت اشتها باشد سكنجبين ساده به عرق عنب الثعلب و شاهتره حل كرده بخورانند . و ايضاً اگر بعد سوزش كف پا باشد عناب پنج دانه شاهتره شش ماشه به عرق شاهتره ده توله خيسانيده يا جوشانيده شيره خياريان هفت ماشه شربت نيلوفر و دو توله خاكشى پنج ماشه داخل كرده بنوشند . و ايضاً شيره تخم كاسنى شيره تخم خرفه هر يك شش ماشه عرق شاهتره پنج توله گلاب چهار توله شربت نيلوفر دو توله بدهند و يا عناب هفت دانه تمر هندى سه توله در عرق شاهتره ماليده شربت نيلوفر داخل كرده خاكشى پاشيده دهند و يا شاهتره شش ماشه عناب هفت دانه بنفشه شش ماشه تمر هندى دو توله اگر بر مزاج گرمى زياده باشد خيسانيده و الا جوشانيده نبات خاكشى داخل كرده دهند و يا زرشك و تمر هندى در عرق شاهتره خيسانيده يا شربت عناب و غوره و ريباس و انار ترش دهند و باشد كه به ماء الشعير و بماء القرع حاجت افتد . و اگر با سوزش بول باشد عناب پنج دانه بهدانه سه ماشه جوشانيده شيره خيارين شيره خارخسك هر يك شش ماشه شربت نيلوفر دو توله دهند روز دوم اصل السوس بنفشه هر يك چار ماشه افزايند . و اگر با درد مثانه باشد بعد فصد لعاب اسبغول يك توله شيره تخم كاهو شيره تخم خيارين هر يك شش ماشه در عرق شاهتره نه توله گلاب چهار توله برآورده شربت ليمو چار توله داخل كرده خاكشى پنج ماشه پاشيده بنوشند روز دوم آب آلوبخارا هفت دانه افزايند روز دوازدهم مسهل خيارشنبر دهند پس اگر بول اندك اندك آيد و صلابت مثانه محسوس شود و عنب الثعلب پخته به روغن گل آميخته قرص بسته بر موضع مثانه بر بندند بالجمله در اين تب گاهى فصد تنها كفايت مىكند و به تدبير ديگر حاجت نمىافتد و گاهى با وجود فصد به تبريد و تطفيهء خون به مثل شيره كاسنى و كاهو گشنيز و شربت عناب و صندل و بنفشه و نيلوفر و انار و آلو و مانند آن هرچه سرد باشد و لعاب اسبغول و آب آلو كه هر واحد مطفى خونست و ترك لحوم و اقتصار بر مزورات ترش و تليين طبيعت به مثل آب انارين و تمر هندى و شيرخشت احتياج مىشود و گاهى به صورت اختلاط صفرا به مسهل خفيف صفرا مثل فقوع مقوى و يا آب انارين مع هليلهء زرد محتاج مىشوند و شاهتره و عناب در تب دموى دخل تمام وارد استعمال آن ضرورت و در چنين تب عرق آوردن نيز مفيد بود و تدبير معرقه در حميات اطفال خواهد آمد و آب گرم زير پشت داشتن نيز عرق مىآرد و پاشويه به دستور و تا كه منظور آوردن عرق باشد بدن را نشف كرده باشند و خود را از پارچها پوشيده دارند . و بعضى متأخرين مىنويسند كه در تب سونوخس بعد فصد اكحل مطفيات خون مثل شيره كاسنى و خرفه و خيارين و زرشك هر يك هفت ماشه و تخم كاهو شش ماشه و عناب كلان و آلوبخارا هر يك هفت عدد در گلاب و عرق كاسنى و بيد ساده هر يك شش تله برآورده تمر هندى سه توله ماليده صاف نموده سكنجبين ساده چار توله داخل كرده بنوشانند و يا ماء القرع با شربت نيلوفر دهند و غذا آش جو با شربت نيلوفر و يا كهچرى مونگ و نان با كدو و اسفاناخ و گشنيز سبز كه در آن عدس يا بنوماش پخته باشند از آلو و غيره ترش كرده بخورانند . و اگر حاجت تليين باشد مغز خيارشنبر شش توله ترنجبين گلقند هر يك چهار توله آلوسياه نه عدد در گلاب يك رطل ماليده صاف كرده روغن بادام پنج ماشه اضافه نموده بدهند و صبح تبريد سابق به اضافهء لعاب بهدانه و ريشه خطمى هر يك سه ماشه اسبغول هفت ماشه پاشيده بنوشانند و دو روز داده جهت تعديل مزاج شربت نيلوفر و سكنجبين ساده با شيره تخم خيارين كنند . و اگر در فصد خون غليظ برآيد سكنجبين و آب آلو زرشك و تمر هندى و آب شاهتره و آب باديان و طبيخ اصل السوس و بيخ كاسنى و مانند آن از حموضات و ملطفات دهند . و اگر خون رقيق آيد شربت عناب و انار و آب كاسنى و جز آن از مبردات مطفيات استعمال نمايند و بعد فصده اصلاح قوام خون آب انارين و آب تمر هندى و شربت خشخاش و نقوع آلو و نيلوفر و كاسنى و تمر هندى و بنفشه و شربت آلو و نيلوفر و عناب و مانند آن به حسب حاجت و ملاحظهء قبض و لينت طبع هر كدام كه مناسب باشد استعمال نمايند و آب هندوانه با شيرخشت جهت تطفيهء خون و تليين طبع نفع تمام دارد و آبى كه عناب بسيار در آن جوشانيده باشند صاف كرده و سرد ساخته بجاى آب گلاب دادن در حميات دموى عظيم نافع بود و تشنگى و ضعف را كم كند و مجرب صاحب خلاصة التجارب است و آب سرد در او ر تسكين حرارت و دفع عفونت و تغليظ خون و حل عظيم است و تلطيف غذا و ترك آن دو سه روز نمايند و اسهال الطف صفرا به مثل نقوع مسهل يا مطبوخ فواكه يا آب انارين مع هليله آورند و يا به تمر هندى و عناب آلوى بخارا تليين نمايند و گاهى بقرص كافور حاجت افتد و به قول مصنف اقتباس در مطبقه تا